महिलांसाठी स्वतःचा व्यवसाय सुरू करण्याची इच्छा असते. मात्र व्यवसाय सुरू करण्यासाठी लागणारा पैसा अनेक महिलांकडे उपलब्ध नसतो. अशा महिलांसाठी शासनाच्या माध्यमातून विविध योजना राबवल्या जात आहेत. या योजनांच्या मदतीने महिलांना लघु उद्योग सुरू करण्यासाठी आर्थिक सहाय्य, अनुदान आणि कर्ज मिळू शकते.
लघु उद्योग म्हणजे मोठ्या प्रमाणावर कारखाना सुरू करणे असे नाही. शिलाई मशीन, पिठाची गिरण, मसाला कांडप मशीन अशा छोट्या व्यवसायांपासूनही उद्योगाची सुरुवात करता येते. काही योजनांमध्ये पात्र महिलांना मोठ्या प्रमाणात अनुदान मिळू शकते.
या लेखामध्ये महिलांसाठी उपलब्ध असलेल्या लघु उद्योगाच्या योजनांची माहिती, 90 टक्क्यांपर्यंत अनुदान, 10 लाखांपर्यंत कर्ज, 15 लाखांपर्यंत कर्जाच्या योजना, आवश्यक कागदपत्रे, अर्ज कुठे करायचा आणि योजना कशी तपासायची याबद्दल सविस्तर माहिती दिली आहे.
लाडकी बहीण योजनेचा हप्ता आणि लघु उद्योगाबाबत महत्त्वाची माहिती
आज लाडकी बहीण योजनेचा हप्ता जमा होईल अशी अनेक महिलांना अपेक्षा होती. मात्र या संदर्भात आदित्य तटकरे यांच्या माध्यमातून हप्त्याबाबत कोणतेही ट्वीट आलेले नसल्याचे सांगण्यात आले आहे. आजचा दिवस लघु उद्योग दिवस म्हणूनही महत्त्वाचा आहे.
यामुळे महिलांनी फक्त एका योजनेवर अवलंबून राहण्याची गरज नाही. महिलांसाठी लघु उद्योग सुरू करण्यासाठी अनेक योजना उपलब्ध आहेत. मात्र या योजनांची माहिती अनेक महिलांना मिळत नाही. त्यामुळे आपल्या जिल्ह्यात आणि आपल्या विभागात कोणत्या योजना सुरू आहेत, याची माहिती घेणे महत्त्वाचे आहे.
महिलेला स्वतःचा व्यवसाय सुरू करायचा असेल आणि पैशांची अडचण असेल तर शासनाच्या विविध योजनांचा फायदा घेता येऊ शकतो. त्यासाठी संबंधित विभागात चौकशी करणे आवश्यक आहे. प्रत्येक जिल्ह्यामध्ये योजना आणि अर्जाची पद्धत वेगळी असू शकते.
लघु उद्योग म्हणजे काय?
लघु उद्योग म्हणजे कमी प्रमाणात सुरू करता येणारा व्यवसाय. यासाठी सुरुवातीला मोठी जागा किंवा मोठी गुंतवणूक आवश्यक असतेच असे नाही. आपल्या गावात किंवा शहरात मागणी असलेला छोटा व्यवसाय सुरू करून त्यातून उत्पन्न मिळवता येते.
उदाहरणार्थ, शिलाई मशीन घेऊन कपडे शिवण्याचा व्यवसाय सुरू करता येतो. पिठाची गिरण सुरू करता येते. मसाला कांडप मशीनच्या माध्यमातून मसाले तयार करून विकता येतात. अशा व्यवसायातून महिलांना घराजवळच रोजगार निर्माण करता येऊ शकतो.
लघु उद्योगाचा सर्वात मोठा फायदा म्हणजे त्याची सुरुवात आपल्या क्षमतेनुसार करता येते. काही योजनांमध्ये अशा व्यवसायांसाठी आर्थिक मदत किंवा अनुदान दिले जाते. त्यामुळे व्यवसाय सुरू करण्याची इच्छा असलेल्या महिलांनी आपल्या जिल्ह्यातील योजनांची माहिती घेणे आवश्यक आहे.
महिलांसाठी लघु उद्योग सुरू करण्यासाठी आर्थिक मदत
अनेक महिलांना व्यवसाय सुरू करायचा असतो. पण सुरुवातीचे भांडवल नसल्यामुळे त्या व्यवसाय सुरू करू शकत नाहीत. शासनाच्या विविध योजनांमध्ये अशा महिलांसाठी कर्ज आणि अनुदानाची तरतूद करण्यात आलेली आहे.
विशेषतः मागासवर्गीय आणि आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल घटकातील महिलांसाठी काही योजनांमधून 10 लाख रुपयांपर्यंत कर्ज उपलब्ध होऊ शकते. मात्र कर्जाची रक्कम, व्याजदर, पात्रता आणि इतर अटी संबंधित योजनेनुसार बदलू शकतात.
त्यामुळे केवळ सोशल मीडिया किंवा इतरांच्या सांगण्यावर विश्वास न ठेवता संबंधित जिल्हा परिषद, महिला व बाल कल्याण विभाग, बँक किंवा अधिकृत विभागाकडून माहिती घेणे महत्त्वाचे आहे. अर्ज करण्यापूर्वी योजनेच्या अटी तपासणे गरजेचे आहे.
जिल्हा परिषदेच्या सेस फंडातून महिलांना मदत
प्रत्येक जिल्हा परिषदेकडे विविध प्रकारच्या योजनांसाठी सेस फंड असतो. या निधीतून वेगवेगळ्या घटकांसाठी आर्थिक सहाय्य दिले जाऊ शकते. त्यामध्ये महिला, शेतकरी, दिव्यांग आणि इतर पात्र लाभार्थींचा समावेश असू शकतो.
महिलांनी आपल्या जिल्हा परिषदेमध्ये जाऊन सध्या कोणत्या योजना सुरू आहेत, याची चौकशी करावी. आपल्या प्रवर्गानुसार कोणती योजना लागू आहे, याची माहिती तेथे मिळू शकते. काही योजनांचे अर्ज ऑफलाइन पद्धतीने घेतले जाऊ शकतात.
योजना प्रत्येक जिल्ह्यामध्ये एकसारख्या असतीलच असे नाही. त्यामुळे आपल्या जिल्ह्यातील जिल्हा परिषद किंवा संबंधित विभागाकडून माहिती घेणे महत्त्वाचे आहे. आपल्या जिल्ह्यात कोणता उद्योग किंवा कोणती योजना सुरू आहे, हे तेथील अधिकृत माहितीनुसारच निश्चित करावे.
महिला व बाल कल्याण समितीमार्फत 90% पर्यंत अनुदान
महिला व बाल कल्याण समितीच्या माध्यमातून काही लघु उद्योगांसाठी पात्र महिलांना 90 टक्क्यांपर्यंत अनुदान मिळू शकते. हे अनुदान कोणत्या व्यवसायासाठी आणि कोणत्या लाभार्थ्यांना मिळणार आहे, यासाठी संबंधित जिल्ह्याच्या नियमांची माहिती घेणे आवश्यक आहे.
90 टक्क्यांपर्यंत अनुदानाची माहिती महिलांसाठी महत्त्वाची आहे. कारण व्यवसाय सुरू करताना संपूर्ण रक्कम स्वतःच्या खिशातून खर्च करण्याची गरज कमी होऊ शकते. मात्र अनुदानाची टक्केवारी आणि कमाल रक्कम योजनेच्या त्या वर्षातील नियमांवर अवलंबून असू शकते.
यासाठी महिलांनी आपल्या जिल्हा परिषदेमधील महिला व बाल कल्याण विभागाशी संपर्क साधावा. अर्ज सुरू आहेत का, कोणत्या व्यवसायांसाठी मदत आहे, किती अनुदान आहे आणि पात्रता काय आहे, हे तेथे विचारावे.
कोणकोणते लघु उद्योग सुरू करता येऊ शकतात?
महिलांसाठी लघु उद्योगामध्ये विविध व्यवसायांचा समावेश होऊ शकतो. दिलेल्या माहितीनुसार काही सामान्य व्यवसाय पुढीलप्रमाणे आहेत.
- शिलाई मशीन
- पिठाची गिरण
- मसाला कांडप मशीन
- घरगुती उत्पादनाशी संबंधित व्यवसाय
- स्थानिक मागणी असलेले छोटे व्यवसाय
शिलाई मशीनच्या मदतीने कपडे शिवण्याचा व्यवसाय करता येतो. गावामध्ये आणि शहरामध्ये कपडे शिवण्याची गरज कायम असते. त्यामुळे कौशल्य असलेल्या महिलांसाठी हा एक चांगला लघु उद्योग ठरू शकतो.
पिठाची गिरण आणि मसाला कांडप मशीन हे देखील काही ठिकाणी सामान्यपणे उपलब्ध असलेले लघु उद्योग आहेत. मात्र आपल्या जिल्ह्यात या व्यवसायांसाठी सध्या योजना सुरू आहे का, हे तपासणे आवश्यक आहे.
शिलाई मशीन, पिठाची गिरण आणि मसाला कांडपासाठी अनुदान
शिलाई मशीन, पिठाची गिरण आणि मसाला कांडप मशीन हे काही जिल्ह्यांमध्ये लघु उद्योगासाठी दिल्या जाणाऱ्या मदतीमध्ये दिसून येणारे व्यवसाय आहेत. या व्यवसायासाठी पात्र महिलांना आर्थिक सहाय्य किंवा अनुदान मिळू शकते.
विशेषतः महिला व बाल कल्याण विभागामार्फत काही योजनांमध्ये 90 टक्क्यांपर्यंत अनुदानाची तरतूद असल्याचे सांगण्यात आले आहे. मात्र प्रत्येक जिल्ह्यात योजना सुरू असेलच असे नाही. त्यामुळे आपल्या जिल्ह्याची माहिती स्वतंत्रपणे तपासणे आवश्यक आहे.
आपण कोणता व्यवसाय सुरू करू इच्छिता, याचा विचार आधी करा. त्यानंतर त्या व्यवसायासाठी शासनाची कोणती योजना आहे, अर्ज कधी सुरू आहेत आणि किती मदत मिळते, हे संबंधित विभागाकडून जाणून घ्या.
पंचायत समिती आणि जिल्हा परिषदेमध्ये चौकशी का करावी?
आपल्या भागात कोणत्या योजना सुरू आहेत याची माहिती मिळवण्यासाठी पंचायत समिती आणि जिल्हा परिषद हे महत्त्वाचे ठिकाण आहेत. विशेषतः महिला व बाल कल्याण विभागाशी संपर्क साधल्यास महिलांसाठी सुरू असलेल्या योजनांची माहिती मिळू शकते.
काही वेळा अर्ज ऑनलाइन असतात तर काही योजनांसाठी ऑफलाइन अर्ज स्वीकारले जातात. त्यामुळे अर्जाची पद्धत आधी समजून घेणे आवश्यक आहे. कोणता फॉर्म भरायचा, कुठे जमा करायचा आणि कोणती कागदपत्रे जोडायची, हे तेथे विचारता येते.
पंचायत समिती किंवा जिल्हा परिषदेजवळ असलेल्या झेरॉक्स सेंटरमध्येही विविध शासकीय योजनांचे अर्ज उपलब्ध असू शकतात. त्यामुळे तेथेही चौकशी करता येते. मात्र अंतिम आणि योग्य माहिती मिळवण्यासाठी संबंधित सरकारी विभागाकडून माहिती घेणे अधिक महत्त्वाचे आहे.
तुमच्या जिल्ह्यात योजना सुरू आहे का हे कसे तपासावे?
सर्व जिल्ह्यांमध्ये एकाच वेळी एकाच योजना सुरू असतील असे नाही. एखाद्या जिल्ह्यात शिलाई मशीनसाठी योजना असू शकते, तर दुसऱ्या जिल्ह्यात दुसऱ्या व्यवसायासाठी मदत उपलब्ध असू शकते.
त्यामुळे तुमचा जिल्हा कोणता आहे, यानुसार माहिती तपासा. जिल्हा परिषदेमध्ये महिला व बाल कल्याण विभागाकडे चौकशी करा. सध्या अर्ज स्वीकारले जात आहेत का, याची माहिती घ्या.
तुम्हाला प्रत्यक्ष कार्यालयात जाणे शक्य नसेल तर संबंधित अधिकृत कार्यालयाचा संपर्क क्रमांक किंवा अधिकृत पोर्टल तपासा. कोणत्याही अनोळखी व्यक्तीला पैसे देण्यापूर्वी योजना अधिकृत आहे का आणि अर्जाची पद्धत काय आहे हे तपासा.
महिलांसाठी महिला समृद्धी योजना
महिला समृद्धी योजना ही महिलांना आर्थिकदृष्ट्या सक्षम करण्याच्या उद्देशाने महत्त्वाची योजना आहे. दिलेल्या माहितीनुसार आर्थिकदृष्ट्या मागास आणि अल्पसंख्याक प्रवर्गातील महिलांना या प्रकारच्या योजनेतून आर्थिक मदत मिळू शकते.
या योजनेच्या माध्यमातून व्यवसाय सुरू करण्यासाठी कर्जाची सुविधा उपलब्ध होऊ शकते. कर्जाचा व्याजदर आणि कमाल रक्कम योजनेच्या नियमांनुसार ठरते. त्यामुळे अर्ज करण्यापूर्वी संबंधित विभागाकडून अद्ययावत माहिती घेणे आवश्यक आहे.
महिलेला स्वतःचा व्यवसाय सुरू करायचा असेल तर महिला समृद्धी योजनेबाबत चौकशी करता येते. आपली पात्रता कोणत्या प्रवर्गात येते, कोणती कागदपत्रे लागतात आणि अर्ज कुठे करायचा हे आधी तपासा.
प्रधानमंत्री मुद्रा योजना महिलांसाठी कशी उपयोगी ठरू शकते?
प्रधानमंत्री मुद्रा योजना ही छोट्या व्यवसायांसाठी कर्ज मिळवण्याच्या दृष्टीने महत्त्वाची योजना आहे. यामध्ये शिशु, किशोर आणि तरुण असे विविध टप्पे आहेत. छोटा व्यवसाय सुरू करण्यासाठी किंवा व्यवसाय वाढवण्यासाठी कर्जाचा पर्याय उपलब्ध होऊ शकतो.
महिला उद्योजकांसाठीही मुद्रा कर्जाचा उपयोग होऊ शकतो. दिलेल्या माहितीनुसार काही प्रकरणांमध्ये महिलांना विनातारण कर्जाची सुविधा मिळू शकते. मात्र कर्ज मंजुरी बँकेच्या नियमांनुसार आणि अर्जदाराच्या पात्रतेनुसार केली जाते.
कर्जासाठी अर्ज करताना व्यवसायाची माहिती, आवश्यक कागदपत्रे आणि परतफेडीची क्षमता यासंबंधी माहिती द्यावी लागू शकते. त्यामुळे कर्ज घेण्यापूर्वी त्याच्या अटी, व्याज आणि परतफेडीचा कालावधी समजून घेणे महत्त्वाचे आहे.
पर्यटन क्षेत्रातील महिलांसाठी विशेष संधी
पर्यटन क्षेत्रात व्यवसाय सुरू करू इच्छिणाऱ्या महिलांसाठी महिला-केंद्रित पर्यटन धोरणाचाही उल्लेख करण्यात आला आहे. पर्यटनस्थळी व्यवसाय करण्याची इच्छा असलेल्या महिलांसाठी या माध्यमातून संधी निर्माण होऊ शकते.
महाबळेश्वरसारख्या पर्यटनस्थळी विविध प्रकारचे व्यवसाय सुरू करता येऊ शकतात. पर्यटनाशी संबंधित व्यवसायामध्ये स्थानिक वस्तू विक्री, खाद्यपदार्थ, सेवा किंवा इतर छोट्या व्यवसायांचा विचार करता येतो.
दिलेल्या माहितीनुसार पर्यटन क्षेत्राशी संबंधित काही महिलांना 15 लाख रुपयांपर्यंत बिनव्याजी कर्जाची सुविधा मिळू शकते. मात्र यासाठी लागू असलेल्या अटी, पात्रता आणि सध्याची उपलब्धता अधिकृत विभागाकडून तपासणे आवश्यक आहे.
15 लाखांपर्यंत कर्ज मिळण्याबाबत महत्त्वाची माहिती
महिलांसाठी काही योजनांमध्ये 15 लाख रुपयांपर्यंत कर्जाचा पर्याय उपलब्ध असल्याचे सांगण्यात आले आहे. विशेषतः पर्यटन क्षेत्राशी संबंधित व्यवसायांसाठी या प्रकारच्या आर्थिक मदतीचा उल्लेख करण्यात आला आहे.
मात्र प्रत्येक महिलेला थेट 15 लाख रुपये मिळतील असा अर्थ घेऊ नये. कर्जाची रक्कम ही व्यवसाय, योजना, पात्रता आणि संबंधित विभागाच्या नियमांवर अवलंबून असते.
त्यामुळे 15 लाखांपर्यंत कर्जाची माहिती ऐकल्यानंतर थेट अर्ज करण्यापेक्षा संबंधित कार्यालयात चौकशी करावी. योजनेचा अधिकृत शासन निर्णय, अर्जाची प्रक्रिया, कर्जाच्या अटी आणि आवश्यक कागदपत्रे तपासल्यानंतरच पुढील प्रक्रिया करावी.
लघु उद्योगासाठी अर्ज कुठे करायचा?
लघु उद्योगासाठी अर्ज करण्याची जागा संबंधित योजनेनुसार वेगळी असू शकते. जिल्हा परिषद, महिला व बाल कल्याण विभाग, ग्रामपंचायत किंवा अंगणवाडी सेविकेकडून प्राथमिक माहिती मिळू शकते.
महिला व बाल कल्याण विभागामध्ये काही योजनांसाठी अर्ज प्रक्रिया राबवली जाऊ शकते. त्यामुळे आपल्या जिल्ह्यातील जिल्हा परिषदेमध्ये जाऊन संबंधित विभागाशी संपर्क करणे महत्त्वाचे आहे.
याशिवाय ग्रामपंचायत कार्यालयातही काही योजनांबाबत माहिती मिळू शकते. अर्ज ऑनलाइन आहे की ऑफलाइन, याची माहिती घेतल्यानंतरच फॉर्म भरावा. चुकीचा फॉर्म किंवा अपूर्ण कागदपत्रे दिल्यास अर्ज प्रक्रियेत अडचण येऊ शकते.
अर्जासाठी आवश्यक कागदपत्रे
लघु उद्योग किंवा कर्जाच्या योजनांसाठी काही सामान्य कागदपत्रांची आवश्यकता असू शकते. योजनेनुसार कागदपत्रांमध्ये बदल होऊ शकतो. साधारणपणे पुढील कागदपत्रे मागितली जाऊ शकतात.
- आधार कार्ड
- पॅन कार्ड
- मतदान ओळखपत्र
- रहिवासी दाखला
- डोमिसाईल प्रमाणपत्र
- उत्पन्नाचा दाखला
- बँक पासबुक
- पासपोर्ट साईज फोटो
- व्यवसायाशी संबंधित कागदपत्रे
- फूड लायसन्स, लागू असल्यास
- ड्रग लायसन्स, लागू असल्यास
- उद्योग आधार किंवा उद्यम नोंदणी
- व्यवसायाशी संबंधित इतर आवश्यक कागदपत्रे
कागदपत्रांची यादी योजनेनुसार बदलू शकते. त्यामुळे वरील सर्व कागदपत्रे प्रत्येक योजनेसाठी अनिवार्य आहेत असे समजू नये. अर्ज करण्यापूर्वी संबंधित विभागाकडून अंतिम कागदपत्रांची यादी घ्यावी.
व्यवसायासाठी पॅन कार्ड आणि उद्यम नोंदणी
स्वतःचा व्यवसाय सुरू केल्यानंतर व्यवसायाशी संबंधित काही कागदपत्रांची आवश्यकता असू शकते. त्यामध्ये व्यवसायाचे पॅन कार्ड आणि उद्यम नोंदणी यांसारख्या कागदपत्रांचा समावेश होऊ शकतो.
जर तुम्ही आधीपासून व्यवसाय करत असाल तर त्या व्यवसायाशी संबंधित परवाने आणि नोंदणीची माहिती तयार ठेवणे फायदेशीर ठरू शकते. खाद्यपदार्थांचा व्यवसाय असल्यास लागू असलेला फूड लायसन्स आवश्यक असू शकतो.
त्याचप्रमाणे काही विशिष्ट व्यवसायांसाठी इतर परवान्यांची आवश्यकता असू शकते. त्यामुळे व्यवसाय कोणता आहे त्यानुसार कोणते कागदपत्र लागेल हे संबंधित विभागाकडून जाणून घ्या.
बँक खाते आणि कर्जासाठी आवश्यक माहिती
कर्जाच्या योजनेसाठी बँक खाते महत्त्वाचे असते. अर्जदाराचे बँक खाते आणि आवश्यक कागदपत्रे तयार असणे गरजेचे आहे. कर्जाची प्रक्रिया संबंधित बँकेच्या नियमांनुसार केली जाऊ शकते.
कर्ज घेण्यापूर्वी बँकेकडून व्याजदर, परतफेडीचा कालावधी, आवश्यक कागदपत्रे आणि इतर अटी समजून घ्याव्यात. कर्ज मंजूर होण्यासाठी केवळ अर्ज करणे पुरेसे नसते. बँक अर्जाची तपासणी करते.
व्यवसायासाठी किती कर्ज आवश्यक आहे याचा योग्य अंदाज घेणेही महत्त्वाचे आहे. अनावश्यक मोठे कर्ज घेण्यापेक्षा व्यवसायाच्या गरजेनुसार कर्जाची रक्कम ठरवणे योग्य ठरते.
MyScheme पोर्टलवरून योजना कशी शोधावी?
सरकारी योजनांची माहिती शोधण्यासाठी MyScheme पोर्टलचा उपयोग करता येतो. विविध योजनांची माहिती एकाच ठिकाणी शोधण्यासाठी हे पोर्टल उपयुक्त ठरू शकते.
महिलांनी आपल्या व्यवसायाच्या गरजेनुसार योजना शोधावी. व्यवसाय सुरू करण्यासाठी कर्ज हवे असल्यास कर्जाशी संबंधित योजना पाहता येतील. अनुदान हवे असल्यास संबंधित अनुदान योजना शोधता येतील.
अधिकृत माहितीसाठी MyScheme पोर्टल वर योजना शोधता येतील. मात्र अर्ज करण्यापूर्वी संबंधित योजनेची सध्याची पात्रता, कागदपत्रे आणि अर्जाची प्रक्रिया तपासणे आवश्यक आहे.
महिलांनी योजना शोधताना कोणत्या गोष्टी लक्षात ठेवाव्यात?
सर्वात आधी आपल्या जिल्ह्यात कोणत्या योजना सुरू आहेत हे तपासा. प्रत्येक योजना प्रत्येक व्यक्तीसाठी लागू असेलच असे नाही. त्यामुळे आपला प्रवर्ग, व्यवसाय आणि आर्थिक स्थितीनुसार पात्रता तपासा.
दुसरी महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे योजनेची अधिकृत माहिती तपासा. सोशल मीडियावर किंवा व्हॉट्सअॅपवर मिळालेली माहिती लगेच खरी मानू नका. अधिकृत सरकारी विभाग किंवा पोर्टलवरील माहितीला प्राधान्य द्या.
तिसरी गोष्ट म्हणजे अर्जाची अंतिम तारीख तपासा. काही योजना मर्यादित कालावधीसाठी असतात. त्यामुळे अर्ज सुरू झाल्यानंतर आवश्यक कागदपत्रे तयार ठेवणे आणि वेळेत अर्ज करणे महत्त्वाचे आहे.
महिलांसाठी उपलब्ध आर्थिक मदतीचे मुख्य पर्याय
महिलेला स्वतःचा उद्योग सुरू करायचा असेल तर एका योजनेपुरते मर्यादित राहण्याची गरज नाही. जिल्हा परिषद, महिला व बाल कल्याण विभाग, ग्रामपंचायत, बँक आणि केंद्र किंवा राज्य शासनाच्या विविध योजनांची माहिती घेता येते.
दिलेल्या माहितीनुसार महिलांसाठी 90 टक्क्यांपर्यंत अनुदान, 10 लाखांपर्यंत कर्ज आणि काही योजनांमध्ये 15 लाखांपर्यंत कर्जाच्या सुविधा उपलब्ध असू शकतात. मात्र प्रत्येक रक्कम योजनेच्या अटींनुसार बदलू शकते.
म्हणून आपल्या गरजेनुसार योग्य योजना निवडणे महत्त्वाचे आहे. उदाहरणार्थ, शिलाई मशीनचा व्यवसाय सुरू करायचा असल्यास त्यासाठीची योजना तपासा. पिठाची गिरण सुरू करायची असल्यास त्यासाठी उपलब्ध असलेले अनुदान किंवा कर्ज तपासा.
अर्ज करण्याची सोपी प्रक्रिया
लघु उद्योग सुरू करण्यासाठी सर्वप्रथम कोणता व्यवसाय करायचा आहे हे ठरवा. त्यानंतर त्या व्यवसायासाठी शासनाची योजना आहे का हे तपासा.
अर्जाची साधारण प्रक्रिया पुढीलप्रमाणे असू शकते:
- आपल्या जिल्ह्यातील जिल्हा परिषद किंवा संबंधित विभागात चौकशी करा.
- महिला व बाल कल्याण विभागाकडून उपलब्ध योजनांची माहिती घ्या.
- आपल्या प्रवर्गानुसार पात्रता तपासा.
- कोणत्या व्यवसायासाठी मदत मिळते ते तपासा.
- अर्ज ऑनलाइन आहे की ऑफलाइन हे जाणून घ्या.
- आवश्यक कागदपत्रांची यादी घ्या.
- कागदपत्रे तयार करा.
- संबंधित योजनेचा अर्ज भरा.
- आवश्यक कागदपत्रे अर्जासोबत जमा करा.
- अर्जाची पावती किंवा अर्ज क्रमांक सुरक्षित ठेवा.
- अर्जाची पुढील प्रक्रिया संबंधित कार्यालयाकडून तपासा.
- कर्ज असल्यास संबंधित बँकेच्या अटी आणि प्रक्रिया पूर्ण करा.
ही प्रक्रिया प्रत्येक योजनेसाठी समान असेलच असे नाही. त्यामुळे संबंधित विभागाने सांगितलेल्या प्रक्रियेलाच अंतिम मानावे.
तुमच्या जवळील झेरॉक्स सेंटरमधूनही माहिती मिळू शकते
पंचायत समिती किंवा जिल्हा परिषद कार्यालयाच्या आसपास अनेकदा झेरॉक्स आणि ऑनलाइन सेवा केंद्रे असतात. अशा ठिकाणी विविध सरकारी योजनांचे फॉर्म आणि अर्ज प्रक्रियेबाबत प्राथमिक माहिती मिळू शकते.
तुम्ही अशा केंद्रावर जाऊन महिलांसाठी सध्या कोणते अर्ज सुरू आहेत, हे विचारू शकता. शिलाई मशीन, पिठाची गिरण, मसाला कांडप किंवा इतर व्यवसायांसाठी कोणती योजना आहे का, याची चौकशी करता येते.
मात्र फक्त झेरॉक्स सेंटरच्या माहितीनुसार निर्णय घेऊ नका. योजनेची अंतिम आणि अधिकृत माहिती संबंधित जिल्हा परिषद किंवा सरकारी विभागाकडून तपासा. यामुळे चुकीची माहिती किंवा फसवणूक टाळता येऊ शकते.
महिलांनी स्वतःचा उद्योग सुरू करण्याची संधी का घ्यावी?
नोकरीची संधी प्रत्येकाला मिळेलच असे नाही. अशा परिस्थितीत छोटा व्यवसाय हा उत्पन्नाचा पर्याय होऊ शकतो. विशेषतः महिलांना घराजवळ व्यवसाय सुरू करण्याची संधी मिळाल्यास कुटुंबाच्या उत्पन्नातही मदत होऊ शकते.
शिलाई, पिठाची गिरण, मसाला कांडप यासारखे व्यवसाय स्थानिक पातळीवर सुरू करता येतात. व्यवसाय छोटा असला तरी नियमित ग्राहक मिळाल्यास त्यातून उत्पन्न तयार होऊ शकते.
शासनाच्या योजनांचा उद्देशही पात्र लाभार्थींना आर्थिकदृष्ट्या सक्षम करण्याचा असतो. त्यामुळे स्वतःचा व्यवसाय सुरू करण्याची इच्छा असलेल्या महिलांनी उपलब्ध योजनांची माहिती घेऊन योग्य संधीचा फायदा घेण्याचा प्रयत्न करावा.
महत्त्वाचे मुद्दे
- महिलांसाठी लघु उद्योग सुरू करण्यासाठी विविध योजना उपलब्ध आहेत.
- जिल्हा परिषदेमार्फत काही योजनांमध्ये आर्थिक सहाय्य मिळू शकते.
- महिला व बाल कल्याण समितीमार्फत काही लघु उद्योगांसाठी 90 टक्क्यांपर्यंत अनुदानाची माहिती देण्यात आली आहे.
- शिलाई मशीन, पिठाची गिरण आणि मसाला कांडप हे काही सामान्य लघु उद्योग आहेत.
- मागासवर्गीय आणि आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल घटकातील महिलांसाठी काही योजनांमध्ये 10 लाखांपर्यंत कर्जाची सुविधा असू शकते.
- महिला समृद्धी योजना हा एक महत्त्वाचा पर्याय आहे.
- प्रधानमंत्री मुद्रा योजनेमध्ये शिशु, किशोर आणि तरुण असे टप्पे आहेत.
- महिला उद्योजकांसाठी मुद्रा कर्जाचा उपयोग होऊ शकतो.
- पर्यटन क्षेत्रात व्यवसाय सुरू करणाऱ्या महिलांसाठी महिला-केंद्रित पर्यटन धोरणाचा विचार करता येतो.
- पर्यटनाशी संबंधित काही योजनांमध्ये 15 लाखांपर्यंत कर्जाची माहिती देण्यात आली आहे.
- अर्ज जिल्हा परिषद, महिला व बाल कल्याण विभाग, ग्रामपंचायत किंवा संबंधित यंत्रणेमार्फत होऊ शकतो.
- आधार कार्ड, पॅन कार्ड, रहिवासी दाखला, उत्पन्नाचा दाखला आणि बँक पासबुक यांसारखी कागदपत्रे लागू शकतात.
- काही व्यवसायांसाठी फूड लायसन्स, ड्रग लायसन्स किंवा उद्यम नोंदणी आवश्यक असू शकते.
- MyScheme पोर्टलवर विविध सरकारी योजना शोधता येतात.
- आपल्या जिल्ह्यात योजना सुरू आहे का हे तपासणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.
निष्कर्ष
महिलांना स्वतःचा लघु उद्योग सुरू करण्यासाठी शासनाच्या माध्यमातून विविध प्रकारची मदत उपलब्ध होऊ शकते. शिलाई मशीन, पिठाची गिरण, मसाला कांडप यांसारख्या व्यवसायांपासून सुरुवात करता येते. काही योजनांमध्ये 90 टक्क्यांपर्यंत अनुदानाची तरतूद असल्याची माहिती आहे.
याशिवाय महिला समृद्धी योजना, प्रधानमंत्री मुद्रा योजना आणि पर्यटन क्षेत्राशी संबंधित महिला-केंद्रित योजनांमधून कर्ज किंवा आर्थिक मदतीचे पर्याय उपलब्ध होऊ शकतात. काही योजनांमध्ये 10 लाखांपर्यंत किंवा 15 लाखांपर्यंत कर्जाचा उल्लेख आहे. मात्र ही रक्कम प्रत्येक लाभार्थ्याला मिळेल असे नाही. पात्रता आणि योजनेच्या नियमांनुसार निर्णय घेतला जातो.
त्यामुळे महिलांनी आपल्या जिल्हा परिषदेमध्ये, महिला व बाल कल्याण विभागात, ग्रामपंचायतीमध्ये किंवा संबंधित बँकेत चौकशी करावी. कोणता व्यवसाय सुरू करायचा आहे, त्यासाठी कोणती योजना आहे, अर्ज ऑनलाइन आहे की ऑफलाइन आणि कोणती कागदपत्रे लागतील याची अधिकृत माहिती घ्यावी. तसेच सरकारी योजनांची माहिती शोधण्यासाठी MyScheme पोर्टल वापरता येईल.
